Katar sienny - objawy, przyczyny i sposoby leczenia u dzieci i dorosłych

Budzisz się rano z zatkanym nosem, a Twoje oczy są zaczerwienione i pieką, choć nie masz gorączki? To może nie być przeziębienie, lecz katar sienny, czyli alergiczny nieżyt nosa. Wiele osób bagatelizuje pierwsze objawy kataru siennego kojarząc je z przejściową infekcją górnych dróg oddechowych. Nic bardziej mylnego!

Jeśli zastanawiasz się, czy “cieknący nos”, który stale Tobie dokucza i nie odpuszcza, to może alergia, Twoim pierwszym krokiem powinna być wizyta u lekarza alergologa. To właśnie alergolog, po przeprowadzeniu odpowiednich badań (badań z krwi lub skórnych) jest w stanie postawić trafną diagnozę. 

Katar sienny to nie wyrok - nie oznacza stale obrzękniętej śluzówki, przewlekłej niedrożności nosa czy ostrego zapalenia zatok, z którymi ciężko poradzić sobie domowymi sposobami. Współczesna medycyna oferuje szereg rozwiązań: od nowoczesnych leków antyalergicznych po odczulanie, które pozwalają wrócić do pełnej sprawności i cieszyć się spacerami nawet w szczycie sezonu pylenia roślin.

Katar sienny to potoczna nazwa sezonowego alergicznego nieżytu nosa (ANN), który jest wynikiem nieprawidłowej pracy naszego układu odpornościowego. Zamiast ignorować niegroźne cząsteczki unoszące się w powietrzu, organizm rozpoznaje je jako zagrożenie i uruchamia gwałtowną reakcję obronną. Dochodzi wówczas do uwalniania histaminy, która aktywuje stan zapalny błon śluzowych. Choć nazwa kataru siennego sugeruje związek z sianem, winowajcami są przede wszystkim pyłki roślin, zarodniki grzybów i roztocza. Mechanizm nieżytu nosa ten jest uwarunkowany genetycznie, co oznacza, że skłonność do kataru siennego często dziedziczymy po rodzicach.

U osób dorosłych katar sienny objawia się gwałtownymi reakcjami ze strony błon śluzowych nosa i oczu, co jest bezpośrednim efektem kontaktu z alergenem. Organizm próbuje dosłownie "wypłukać" intruza, co skutkuje nadprodukcją wodnistej wydzieliny oraz intensywnym obrzękiem tkanek. Zapalenie błon śluzowych to nie jest ograniczone tylko do nosa - systemowe uwalnianie mediatorów zapalnych sprawia, że pacjenci często skarżą się na ogólne rozbicie, problemy z koncentracją, a nawet lekkie podenerwowanie. Objawy te najczęściej nasilają się przy słonecznej i wietrznej pogodzie, kiedy stężenie pyłków w powietrzu jest najwyższe.

Rozpoznanie kataru siennego u dziecka bywa trudniejsze niż u dorosłego, ponieważ maluchy nie zawsze potrafią precyzyjnie opisać swoje dolegliwości. Zamiast skarżyć się na pieczenie oczu, dziecko może stać się drażliwe, pocierać rączkami twarz lub mrugać częściej niż zwykle. Charakterystycznym gestem jest wykonywanie tzw. salutu alergicznego - dziecko pociera dłonią nos z dołu do góry, co po pewnym czasie prowadzi do wykształcenia poprzecznej bruzdy na grzbiecie nosa. 

Warto zwrócić również uwagę na cienie pod oczami, które u małych alergików wynikają z przewlekłego zastoju żylnego spowodowanego obrzękiem błony śluzowej nosa. W przeciwieństwie do zwykłej infekcji, katar sienny u dzieci rzadko wiąże się z gorączką, a wydzielina pozostaje przezroczysta przez cały czas trwania ekspozycji na pyłki.

Jeśli zauważysz, że dziecko często kicha po powrocie z placu zabaw lub ma zatkany nos tylko w określonych miesiącach roku - warto skonsultować się z alergologiem. Nieleczona alergia u dzieci wpływa nie tylko na komfort fizyczny, ale też przekłada się na inne sfery życia np. na jakość snu, a w efekcie na wyniki w nauce, gdyż ciągłe niedotlenienie wynikające z oddychania przez usta powoduje szybkie zmęczenie. Wczesna diagnostyka pozwala uniknąć tzw. marszu alergicznego, czyli rozwoju poważniejszych schorzeń w przyszłości.

Rozróżnienie alergicznego nieżytu nosa od infekcji wirusowej, czyli przeziębienia, jest niezbędne dla doboru odpowiedniej terapii. Pierwszą istotną różnicą jest czas trwania dolegliwości - przeziębienie to walka organizmu z patogenami, która zazwyczaj trwa od 7 do 10 dni i ma swój wyraźny początek oraz koniec, podczas gdy alergia utrzymuje się tak długo, jak długo trwa kontakt z pyłkami. 

Kolejnym ważnym aspektem są objawy towarzyszące: podczas infekcji wirusowej często pojawia się gorączka, bóle mięśni oraz ból gardła, które w katarze siennym praktycznie nie występują. Ważnym sygnałem diagnostycznym jest również charakter wydzieliny - w przypadku wirusa wydzielina gęstnieje i zmienia kolor na żółty lub zielony, natomiast katar alergiczny przez cały czas pozostaje rzadki, wodnisty i klarowny. 

Ostatnią różnicą jest dynamika objawów: katar sienny nasila się gwałtownie po wyjściu na zewnątrz w suchy, wietrzny dzień, podczas gdy w przeziębieniu objawy występują ze stałym natężeniem niezależnie od miejsca, w którym przebywamy.

Nowoczesne podejście do leczenia kataru siennego koncentruje się na trzech uzupełniających się obszarach, których wspólnym celem jest nie tylko doraźne zniesienie objawów, ale przede wszystkim wygaszenie stanu zapalnego i ochrona przed powikłaniami. 

Podstawę w leczeniu kataru siennego stanowi profilaktyka oparta na unikaniu alergenów, co staje się możliwe dzięki regularnemu śledzeniu aktualnych kalendarzy pyleń. Kolejnym elementem jest odpowiednio dobrana farmakoterapia, która pozwala skutecznie kontrolować przebieg choroby i znacząco poprawić codzienny komfort życia pacjenta. 

Najbardziej zaawansowaną metodą, uderzającą bezpośrednio w przyczynę schorzenia, jest immunoterapia, czyli odczulanie. Polega ono na podawaniu pacjentowi stopniowo wzrastających dawek alergenu, aby przyzwyczaić do niego układ odpornościowy i wygasić jego nadmierną reaktywność. Choć proces ten jest długotrwały i zazwyczaj trwa od 3 do 5 lat, ale jako jedyny oferuje realną szansę na trwałe uwolnienie się od uciążliwych dolegliwości.

Nieleczony alergiczny nieżyt nosa jest potencjalnym zagrożeniem dla zdrowia i nie powinien być postrzegany jedynie jako przejściowa niedogodność. Przewlekły stan zapalny oraz towarzyszący mu obrzęk błony śluzowej prowadzą do upośledzenia drożności ujść zatok przynosowych oraz trąbki słuchowej, co zaburza proces naturalnej wentylacji. W konsekwencji dochodzi do zastoju wydzieliny, co stwarza optymalne warunki do rozwoju nadkażeń bakteryjnych, skutkujących bolesnymi, ropnymi stanami zapalnymi zatok lub ucha. 

Celowana diagnostyka alergologiczna stanowi podstawę skutecznej terapii, dlatego w Centrum Dermatologicznym FEBUMED w Warszawie zapewniamy kompleksową opiekę zarówno osobom dorosłym, jak i najmłodszym pacjentom.

Proces rozpoznania kataru siennego opieramy na szczegółowym wywiadzie lekarskim, który pozwala powiązać występujące dolegliwości z konkretnymi porami roku lub specyficznymi sytuacjami. Istotną rolę w tym procesie odgrywają testy skórne punktowe - jest to badanie bezpieczne i bezbolesne, a wynik dostępny już po kilkunastu minutach pozwala precyzyjnie zidentyfikować alergen wywołujący reakcję obronną organizmu. W przypadku małych dzieci lub osób z przeciwwskazaniami do testów kontaktowych, z powodzeniem stosujemy badania z krwi oznaczające stężenie swoistych przeciwciał IgE. 

Na podstawie uzyskanych wyników badań i testów nasi lekarze alergolodzy opracowują indywidualny schemat leczenia, który łączy doraźne łagodzenie objawów z nowoczesną immunoterapią. Nasz zespół alergologów wyróżnia się wieloletnim doświadczeniem w pracy z dziećmi, dbając o to, by wizyty przebiegały w atmosferze pełnej spokoju i zaufania.