Wszawica łonowa (mendoweszka) - jak rozpoznać wesz łonową? Przyczyny i leczenie

Wszawica łonowa, potocznie określana jako mendoweszka, to pasożytnicza choroba skóry wywoływana przez wesz łonową (Pthirus pubis). Mimo że problem kojarzony jest głównie z brakiem higieny, w rzeczywistości wszawica łonowa najczęściej przenosi się poprzez kontakty seksualny i zaliczana jest do chorób przenoszonych drogą płciową.

Choroba może powodować znaczny dyskomfort i łatwo rozprzestrzeniać się pomiędzy partnerami seksualnymi. Wczesne rozpoznanie i odpowiednie leczenie pozwalają skutecznie wyeliminować pasożyty oraz ograniczyć ryzyko ponownego zakażenia.

Wesz łonowa to niewielki pasożyt żywiący się ludzką krwią. W przeciwieństwie do wszy głowowej ma bardziej krępy kształt i jest mniejsza - osiąga długość około 1,5–2 mm. Preferuje owłosienie łonowe - pasożyt przyczepia się u nasady włosów łonowych, gdzie składa jaja (gnidy) i szybko się rozmnaża. Do zakażenia dochodzi najczęściej podczas:

Choć wszawica łonowa jest kojarzona głównie z okolicą narządów płciowych, pasożyty mogą zasiedlać także pachy, klatkę piersiową, brodę, a w sporadycznych przypadkach nawet brwi i rzęsy.

Najbardziej charakterystycznym symptomem choroby jest intensywny świąd skóry w okolicy łonowej, nasilający się szczególnie w godzinach nocnych. To właśnie świąd najczęściej skłania pacjentów do konsultacji lekarskiej. Wszy łonowe objawy obejmują również:

W niektórych przypadkach pacjenci zauważają również ruchome pasożyty we włosach łonowych. Świąd towarzyszący mendoweszkom prowokuje intensywne drapanie, które niszczy barierę naskórkową, powodując powstanie przeczosów i nadżerek. Zjawisko to drastycznie zwiększa ryzyko wtórnej infekcji bakteryjnej - głównie gronkowcowych i paciorkowcowych mogących prowadzić do rozwoju ropnych stanów zapalnych skóry.

Rozpoznanie choroby zwykle opiera się na ocenie klinicznej oraz dokładnym badaniu skóry i owłosienia. Wesz łonowa jest stosunkowo łatwa do zauważenia przy odpowiednim powiększeniu - może to zweryfikować specjalista z zakresu wenerologii. Charakterystyczne dla wszawicy łonowej są:

Ponieważ wszawica łonowa przenosi się głównie podczas kontaktów seksualnych, lekarz może zalecić również diagnostykę w kierunku innych chorób wenerycznych. Kompleksowe badania na choroby weneryczne pozwalają wykluczyć inne infekcje przenoszone drogą płciową, które często współwystępują z wszawicą łonową, takie jak chlamydioza, rzeżączka, kiła, rzęsistkowica, świerzb oraz zakażenia wirusami HIV, HBV i HCV. 

Pacjenci z wszawicą łonową są bardziej narażeni na współistnienie innych infekcji przenoszonych drogą płciową. Dotyczy to szczególnie osób podejmujących kontakty seksualne bez zabezpieczenia barierowego lub z osobami o nieznanym statusie serologicznym.

Z tego względu diagnostyka często obejmuje również badania w kierunku:

Wczesne wykrycie współistniejących zakażeń pozwala szybciej wdrożyć odpowiednie leczenie i ograniczyć ryzyko powikłań, takich jak przewlekłe zapalenie narządów miednicy mniejszej (PID), bezpłodność, ciąża pozamaciczna, uszkodzenia narządów wewnętrznych oraz rozwój pełnoobjawowego AIDS

Leczenie wszawicy łonowej opiera się przede wszystkim na stosowaniu preparatów przeciwpasożytniczych. Skuteczne leki na wszawicę łonową bez recepty to najczęściej preparaty zawierające silikony takie jak dimetykon i cyklometikon, a także insektycydy (np. permetryna). Specjalistyczny szampon, płyn lub spray na wszy i gnidy blokuje układ oddechowy pasożytów lub poraża ich układ nerwowy. Jeśli domowe sposoby i produkty apteczne nie pomagają, lekarz może przepisać silniejsze leki na receptę, w tym maści miejscowe (np. na bazie benzoesanu benzylu) lub doustną iwermektynę.

Preparaty na wszy łonowe należy stosować zgodnie z zaleceniami lekarza lub producenta, ponieważ nieprawidłowa terapia może prowadzić do nawrotu zakażenia. W wielu przypadkach konieczne jest powtórzenie leczenia po kilku dniach w celu całkowitego usunięcia pasożytów wykluwających się z gnid.

Pierwszym etapem diagnostyki i leczenia może być odpowiednio przeprowadzona konsultacja wenerologiczna w placówce FEBUMED. Równocześnie należy:

Choć wszawica łonowa nie jest chorobą zagrażającą życiu, nieleczone zakażenie może prowadzić do znacznego dyskomfortu i przewlekłych problemów skórnych. Nieustanny, nasilający się świąd zmusza pacjentów do ciągłego drapania, uszkadzając barierę naskórkową i wywołując stany zapalne. Powstałe w ten sposób rany i przeczosy stają się bezpośrednimi wrotami dla infekcji bakteryjnych, mogących skutkować liszajcowaceniem skóry lub zapaleniem mieszków włosowych.

Dodatkowo obecność wszawicy łonowej stanowi istotny marker epidemiologiczny, który może wskazywać na jednoczesne zakażenie innymi chorobami przenoszonymi drogą płciową (STD). Dlatego każdy przypadek wymaga odpowiedniej diagnostyki oraz wdrożenia leczenia obejmującego również partnerów seksualnych.

Profilaktyka wszawicy łonowej opiera się na ograniczaniu ryzykownych kontaktów seksualnych oraz zachowaniu odpowiedniej higieny osobistej. Istotne znaczenie ma również unikanie dzielenia z innymi osobami przedmiotów codziennego użytku, takich jak bielizna, ręczniki i pościel, które w terminologii medycznej stanowią tzw. fomity (pośrednie nośniki zakażenia).

W przypadku pojawienia się świądu lub podejrzenia obecności pasożytów należy jak najszybciej zgłosić się do lekarza dermatologa - wenerologa. Wczesna diagnostyka pozwala szybko wdrożyć leczenie i ograniczyć ryzyko dalszego szerzenia zakażenia.