Alergia na kurz i roztocza u dzieci i dorosłych - jak rozpoznać objawy skórne i oddechowe?

5 najważniejszych informacji o alergii na roztocza kurzu domowego:

• Alergię wywołują białka zawarte w odchodach i fragmentach ciała roztoczy kurzu domowego (głównie Dermatophagoides pteronyssinus i D. farinae), a nie same pajęczaki; żyją one w materacach, pościeli, dywanach i pluszakach.
• Charakterystyczne objawy alergii na kurz to poranne kichanie, wodnisty katar, zatkany nos, suchy kaszel w nocy oraz swędzące, łzawiące oczy.
• Dolegliwości trwają cały rok, ale nasilają się w sezonie grzewczym oraz nad ranem; u dzieci mogą poprzedzać rozwój astmy.
• Rozpoznanie opiera się na wywiadzie oraz punktowych testach skórnych lub oznaczeniu swoistych przeciwciał IgE z krwi; leczy się objawowo (leki przeciwhistaminowe, sterydy donosowe, krople do oczu), a przyczynowo - odczulaniem.
• Podstawą profilaktyki jest pranie pościeli w temperaturze powyżej 60°C, pokrowce przeciwroztoczowe, odkurzacz z filtrem HEPA oraz utrzymywanie wilgotności powietrza na poziomie 40-50%.

Poranek zaczyna się od serii kichnięć, nos jest zatkany, oczy swędzą, a w nocy dziecko znów budzi się z suchym kaszlem? Jeśli takie sceny powtarzają się w Twoim domu tygodniami, a przeziębienie nie ma z nimi nic wspólnego, możliwe, że winowajcą jest mikroskopijny lokator Twojego materaca. Alergia na roztocza kurzu domowego to jedna z najczęstszych przyczyn przewlekłego alergicznego nieżytu nosa i astmy oskrzelowej na świecie, a według szacunków dotyczy nawet kilkunastu procent populacji. W tym artykule wyjaśniamy, jak ją rozpoznać u dzieci i dorosłych, jak wygląda diagnostyka, czym leczyć i jak urządzić dom, żeby oddychało się lżej.

Alergia na roztocza - co to jest i skąd się bierze?

W medycznej klasyfikacji chorób alergia na roztocze kurzu domowego (ICD-10) kodowana jest najczęściej jako J30.3, czyli inny alergiczny nieżyt nosa, a gdy proces zapalny obejmuje dolne drogi oddechowe - jako J45, czyli astma oskrzelowa. Za granicą spotkasz inne określenia: po angielsku to house dust mite allergy, a po niemiecku Hausstaubmilbenallergie. 

Choć potocznie mówimy o “uczuleniu na kurz”, warto wiedzieć, czym się różni alergia od uczulenia. Uczulenie, czyli uwrażliwienie, oznacza, że układ odpornościowy wytwarza przeciwciała IgE przeciwko alergenowi, ale nie musi to dawać żadnych dolegliwości. Alergia to już pełnoobjawowa choroba, kliniczny skutek tego uwrażliwienia.

Skąd się bierze alergia na roztocza? Roztocza to mikroskopijne pajęczaki, niewidoczne gołym okiem. Same nie gryzą i nie są groźne. Silnym alergenem są zawarte w ich odchodach białka, które wraz z kurzem unoszą się w powietrzu i trafiają na błony śluzowe oraz skórę. Roztocza skąd się biorą w naszych domach? Żywią się złuszczonym naskórkiem ludzi i zwierząt, dlatego znajdują dla siebie idealne warunki tam, gdzie spędzamy najwięcej czasu: w materacach, pościeli, dywanach, tapicerowanych meblach i pluszowych zabawkach. Najlepiej rozwijają się w temperaturze 20-25°C i wilgotności powyżej 60-70%.

Skłonność do alergii jest częściowo dziedziczna, a gdy zastanawiasz się, na co teraz jest alergia, jesienią i zimą głównymi podejrzanymi są roztocza i pleśnie, bo pyłki roślin schodzą na dalszy plan.

Jak się objawia alergia na roztocza kurzu domowego u dzieci i dorosłych?

Symptomy uczulenia trwają niemal cały rok, ale najdotkliwiej odczuwamy je w sezonie grzewczym, od jesieni do wczesnej wiosny, kiedy rzadziej wietrzymy mieszkania, a ogrzewanie unosi kurz do góry. Kiedy nasila się alergia na roztocza w ciągu doby? Zwykle pod koniec nocy i tuż po przebudzeniu, ponieważ przez kilka godzin mamy bliski kontakt z materacem i poduszką.

Alergia na roztocza - objawy oddechowe i zapalenie spojówek

Do podstawowych symptomów należą poranne salwy kichania, wodnisty katar oraz uczucie zatkanego nosa. Bardzo uciążliwy bywa kaszel w nocy, który ma zwykle suchy, męczący charakter i może prowadzić do duszności oraz świszczącego oddechu - z tego powodu objawy alergii na roztocza kurzu domowego są bardzo często mylone z astmą oskrzelową lub mogą współistnieć z tym schorzeniem. Alergeny wywołują też silne reakcje oczne: pieczenie, łzawienie, przekrwienie spojówek i obrzęk powiek.

U dzieci objawy alergii na roztoczą są mniej oczywiste. Maluch nie powie, że swędzi go nos, więc zwróć uwagę na ciągłe pocieranie nosa dłonią, oddychanie przez usta, chrapanie, podkrążone oczy i nawracające przeziębienia bez gorączki. U najmłodszych pacjentów alergia na roztocza kurzu domowego rozwija się bardzo podstępnie. U niemowlaka proces ten przebiega powoli, a pierwszym sygnałem częściej jest skóra niż układ oddechowy. Jeśli dziecko ma dodatkowo skłonność do atopii, mówimy o tzw. marszu alergicznym, czyli stopniowym przechodzeniu od zmian skórnych do kataru i astmy. W przypadku alergii na roztocza u 3-latka lub starszego dziecka z nawracającym kaszlem nocnym warto więc nie czekać, aż problem sam minie - nieleczona alergia na roztocza u dzieci znacząco zwiększa ryzyko rozwoju pełnoobjawowej astmy oskrzelowej w przyszłości.

Alergia na roztocza - objawy skórne i wysypka

Kontakt alergenami może objawiać się także na skórze. Alergia na roztocza na skórze najczęściej przypomina zaostrzenie atopowego zapalenia skóry (AZS). Typowa wysypka to drobne, grudkowe zmiany, którym towarzyszy uporczywy świąd, szczególnie w zgięciach łokciowych i podkolanowych. Alergia na roztocza na twarzy objawia się swędzeniem, pieczeniem, zaczerwienieniem i suchością naskórka, co wiąże się z wielogodzinnym kontaktem twarzy z poduszką podczas snu. Warto dodać, że świąd skóry nie zawsze oznacza alergię na roztocza i podobne zmiany dają także inne choroby skóry, dlatego diagnoza nie powinna opierać się na samych objawach ani na poradach z internetowych for.

Diagnostyka i leczenie - alergia na roztocza kurzu domowego, jak leczyć?

Właściwe postępowanie powinno zawsze opierać się na diagnostyce przeprowadzonej przez alergologa, a w przypadku zmian skórnych także dermatologa. W Warszawie i w innych dużych miastach poradnie alergologiczne oferują pełen zakres badań w jednym miejscu. Samodzielne leczenie przez miesiące nie jest dobrym pomysłem, ponieważ nieleczony proces zapalny może z czasem uszkodzić śluzówkę dróg oddechowych i sprzyjać rozwojowi astmy.

Alergia na roztocza - badania i testy alergiczne

Jak się robi testy alergiczne i kiedy je wykonywać? Diagnozę stawia się na podstawie wywiadu lekarskiego oraz skórnych testów punktowych (STP), które najlepiej wykonywać w okresie względnego wyciszenia objawów, po odstawieniu leków przeciwhistaminowych na czas wskazany przez lekarza. Alternatywą lub uzupełnieniem są testy alergiczne z krwi, które oznacza swoiste przeciwciała IgE. To bezpieczna metoda m.in. dla małych dzieci, osób z nasilonym dermografizmem oraz w ciąży, bo testów skórnych w tym okresie zwykle się unika ze względu na minimalne ryzyko reakcji ogólnej.

Ważna jest też wiedza, z czym się krzyżuje alergia na roztocza. Część pacjentów może reagować na skorupiaki (krewetki, kraby) i ślimaki, ponieważ tropomiozyna występuje u nich w podobnej postaci.

Farmakoterapia i odczulanie na roztocza

Często zadajemy sobie pytanie: jakie leki na roztocza pomogą najszybciej złagodzić uciążliwe objawy? W aptekach dostępne są leki bez recepty: doustne leki przeciwhistaminowe nowej generacji, takie jak cetyryzyna, loratadyna czy bilastyna, a także niektóre przeciwalergiczne aerozole do nosa. Przy nasilonych objawach lekarz alergolog może zalecić także glikokortykosteroidy donosowe. Leki łagodzą jednak objawy i nie usuwają przyczyny choroby, dlatego po odstawieniu dolegliwości wracają.

Jedyną metodą, która wpływa na przyczynę, jest immunoterapia swoista, czyli odczulanie. Odczulanie na roztocza polega na podawaniu wzrastających, a później podtrzymujących dawek alergenu w zastrzykach lub kroplach i tabletkach podjęzykowych, aby organizm nauczył się go tolerować. Zazwyczaj kwalifikuje się do niego dzieci od około 5. roku życia, a decyzję zawsze podejmuje alergolog po ocenie objawów i wyników badań. Efekty odczulania są długofalowe: zmniejsza się nasilenie objawów, spada zapotrzebowanie na leki, a u wielu pacjentów ogranicza się ryzyko rozwoju astmy.

Profilaktyka i domowe sposoby na roztocza kurzu domowego

Zmniejszenie ekspozycji na alergeny, czyli tzw. karencja alergiczna, stanowi absolutny fundament skutecznej terapii. Choć całkowite wyeliminowanie roztoczy z naszego otoczenia jest niemożliwe, to dobrze przemyślana profilaktyka pozwala ograniczyć ich populację, co bezpośrednio przekłada się na złagodzenie uciążliwych objawów. Głównym siedliskiem tych mikroskopijnych pajęczaków w naszych domach jest łóżko i materac, dlatego to właśnie od sypialni należy rozpocząć wprowadzanie zmian.

Higiena sypialni i pościel dla alergików

Sypialnia to miejsce, w którym walka z roztoczami ma największe znaczenie. Podstawę stanowi specjalistyczna pościel antyalergiczna oraz certyfikowane pokrowce na materac, poduszki i kołdrę o gęstym splocie, który tworzy nieprzepuszczalną barierę dla roztoczy i ich odchodów. Tekstylia należy prać regularnie - minimum raz w tygodniu - w temperaturze powyżej 60°C, gdyż tylko taka wartość skutecznie zabija te mikroorganizmy. Wspomagająco można stosować również ogólnodostępne preparaty barierowe i preparaty neutralizujące alergeny, którymi pokrywa się materace, dywany czy meble tapicerowane. Trzeba jednak pamiętać, że środki te stanowią jedynie uzupełnienie higieny sypialni, a nie zamiennik dla regularnego prania i stosowania barierowych pokrowców.

Odkurzacz dla alergika i inne domowe sposoby

Jakie są inne domowe sposoby na alergię na roztocza w domu? Zrezygnuj z ciężkich zasłon, grubych dywanów i tapicerowanych mebli na rzecz powierzchni łatwych do zmywania, a pluszowe zabawki dziecka regularnie pierz lub wkładaj na kilka godzin do zamrażarki. Podczas sprzątania sprawdzi się odkurzacz dla alergika na roztocza z filtrem HEPA klasy H13 lub H14, który zatrzymuje mikroskopijne cząstki wewnątrz urządzenia i nie wydmuchuje ich z powrotem do powietrza. Dbaj też o codzienne wietrzenie pomieszczeń, zachowywanie w nich temperatury ok. 20°C i wilgotności 40-50%, bo takie warunki ograniczają namnażanie roztoczy.

Podsumowanie - jak sobie radzić z alergią na roztocza na co dzień?

Skuteczna walka wymaga podejścia dwutorowego: leczenia nadzorowanego przez lekarza oraz konsekwentnej higieny domu. Poniższa tabela porządkuje najważniejsze działania.