Łupież łojotokowy - jak wygląda, skąd się bierze i jak go leczyć?

Żółtawe, tłuste i osypujące się płatki naskórka na ramionach, swędząca skóra głowy i włosy, które błyskawicznie się przetłuszczają - ten zestaw objawów potrafi skutecznie popsuć humor. Łupież łojotokowy, choć nie zagraża zdrowiu, ma tendencję do nawracania. Daje o sobie znać zwłaszcza zimą i latem, kiedy czynniki atmosferyczne nasilają nadprodukcję sebum. Warto wiedzieć, jak z nim walczyć i co robić, by powstrzymać jego powrót.

Co to jest łupież łojotokowy?

Łupież łojotokowy to przewlekłe, nawrotowe zapalenie skóry owłosionej, w którym nadmiernie wydzielany łój sprzyja namnażaniu drożdżaków z rodzaju Malassezia. Skóra reaguje stanem zapalnym i przyspieszonym złuszczaniem naskórka. Na głowie widać zaczerwienione plamy, tłuste, żółtawe łuski, drobne grudki oraz strupki, które powstają po rozdrapaniu swędzących miejsc. Łuski łączą się czasem w większe płaty skóry, mocno przylegające do powierzchni głowy.

Typowy obraz choroby to połączenie podrażnienia, świądu i przetłuszczania. Włosy tracą świeżość już po kilku godzinach od mycia, a na ubraniach zostają tłuste, żółte płatki. Rozdrapanie grudek prowadzi do mikrourazów, a te do strupków i sączenia, które ułatwiają nadkażenie bakteryjne.

W klasyfikacji ICD-10 choroba mieści się w grupie L21 (łojotokowe zapalenie skóry). Łojotok owłosionej skóry głowy z łupieżem ma kod L21.0, postać niemowlęca L21.1, inne postaci L21.8, a postać nieokreślona L21.9. W klasyfikacji ICD-11 łojotokowe zapalenie skóry znajduje się pod kodem EA81.

Czy łupież łojotokowy to łojotokowe zapalenie skóry (ŁZS)?

Łupież łojotokowy to łagodna, ograniczona do skóry głowy postać łojotokowego zapalenia skóry. Łupież to jedynie nasilone złuszczanie bez widocznego zapalenia, natomiast w ŁZS pojawia się zaczerwienienie, świąd i tłuste, żółtawe łuski. Choroba może obejmować także brwi, fałdy nosowo-wargowe, okolice uszu, środek klatki piersiowej i plecy.

Łupież łojotokowy u dorosłych

U dorosłych szczyt zachorowań przypada na wiek od 20. do 40. roku życia - statystycznie częściej chorują mężczyźni, co jest związane ze specyfiką męskiej gospodarki hormonalnej. Męskie hormony (androgeny) silnie stymulują wydzielanie sebum, tworząc idealne warunki do rozwoju tej dolegliwości. Objawy łojotoku nasilają się jesienią i zimą, przy stresie, niedoborze snu i po infekcjach. Szczególnie ciężki przebieg obserwuje się u osób z chorobą Parkinsona oraz z obniżoną odpornością.

Łupież łojotokowy u dzieci i nastolatków

U niemowląt łupież łojotokowy objawia się jako tzw. ciemieniucha: żółte, tłuste strupki na ciemieniu, które zwykle ustępują samoistnie w ciągu kilku miesięcy. U nastolatków choroba wraca wraz z burzą hormonalną okresu dojrzewania, kiedy gruczoły łojowe zaczynają pracować intensywniej. W tym okresie problem ten bardzo często współistnieje z trądzikiem pospolitym. Nadmiar sebum i zablokowane ujścia gruczołów łojowych szybko prowadzą do rozwoju stanu zapalnego oraz uciążliwego świądu. Szybkie wdrożenie właściwej pielęgnacji pozwala jednak skutecznie kontrolować te objawy i zapobiegać ich nasilaniu.

Jak wygląda łupież łojotokowy?

Masz problem z nawracającymi, tłustymi płatkami na skórze głowy i zastanawiasz się, czy to łupież łojotokowy? Zobacz naszą galerię zdjęć, która pokazuje, jak wygląda łupież na włosach, linii czoła oraz w okolicach zausznych.

Galeria pełni funkcję informacyjną oraz edukacyjną i ma charakter poglądowy. Jeśli zauważysz u siebie podobne symptomy, nie podejmuj leczenia na własną rękę, lecz zarezerwuj termin konsultacji dermatologicznej w celu uzyskania medycznego rozpoznania.

Łupież łojotokowy - zdjęcia

Rozległe skorupy ciemieniuchy pokrywające owłosioną skórę głowy u niemowlęcia. 📸 fot. DermNet New Zealand

Ostry stan zapalny z silnym rumieniem i tłustym łupieżem łojotokowym. 📸 fot. DermNet New Zealand

Ciemieniucha z widocznym rumieniem i żółtymi strupkami na czubku głowy niemowlęcia. 📸 fot. DermNet New Zealand

Łupież łojotokowy zlokalizowany w okolicy zausznej i na linii włosów. 📸 fot. DermNet New Zealand

Ciężka postać łupieżu łojotokowego z grubą warstwą tłustych łusek u nasady ciemnych włosów. 📸 fot. DermNet New Zealand

Fot. DermNet New Zealand (licencja edukacyjna).

Przyczyny łupieżu łojotokowego - dlaczego łupież nawraca?

U podłoża łupieżu łojotokowego leży współdziałanie trzech głównych czynników: nadmiaru sebum, obecności drożdżaków z rodzaju Malassezia oraz indywidualnej skłonności skóry do reakcji zapalnej. Wspomniane grzyby rozkładają składniki łoju do wolnych kwasów tłuszczowych, które silnie drażnią naskórek. Duży wpływ na ten proces mają uwarunkowania genetyczne oraz hormony - zwłaszcza androgeny, które intensywnie pobudzają gruczoły łojowe do pracy.

Zaostrzeniu objawów sprzyjają również czynniki zewnętrzne i nasz styl życia. Przewlekły stres oraz zmęczenie nie tylko nasilają stan zapalny, ale też wydłużają długość trwania nawrotów. Sytuację pogarsza niewłaściwa dieta, zbyt rzadkie mycie głowy, stosowanie kosmetyków z ciężkimi olejami i silikonami, a także zanieczyszczone powietrze, z którym na co dzień mierzą się mieszkańcy Warszawy i innych aglomeracji. Z tego powodu łupież ma tendencję do nawracania - nawet po udanym wyciszeniu zmian - i wymaga stałej, regularnej pielęgnacji.

Czy łupież łojotokowy może powodować wypadanie włosów?

Sam łupież nie uszkadza mieszków włosowych, ale długotrwały stan zapalny i mimowolne zdrapywanie łusek mogą osłabiać włosy i nasilać ich wypadanie. Zwykle ma ono charakter przejściowy i ustępuje po wyleczeniu skóry. Jeśli jednak włosów ubywa bardzo szybko, a na skórze nie widzimy żadnych zmian, musimy rozważyć inną przyczynę np. łysienie plackowate czy androgenowe wypadanie włosów.

Czy osoby łyse mogą mieć łupież łojotokowy?

Tak. Łupież łojotokowy dotyczy skóry, nie samych włosów, dlatego występuje także u osób łysych i ogolonych na zero. Jest nawet częsty u mężczyzn z łysieniem androgenowym, bo ich gruczoły łojowe pozostają bardzo aktywne. Plamy z łuskami widać wtedy wyraźnie na całej powierzchni głowy.

Czy łupież łojotokowy występuje na skórze głowy czy też na ciele?

Zmiany zajmują przede wszystkim skórę głowy, ale ta sama choroba może atakować miejsca bogate w gruczoły łojowe: twarz (brwi, skrzydełka nosa, policzki), małżowiny uszne i zauszne, okolicę mostka oraz górną część pleców. Gdy zmiany wychodzą poza obręb skóry głowy, mówimy już o pełnoobjawowym łojotokowym zapaleniu skóry.

Jak pozbyć się łupieżu - co na łupież łojotokowy?

Podstawą leczenia łupieżu, któremu towarzyszy łojotok, są preparaty miejscowe w formie szamponów, płynów i kremów. Stosuje się kilka substancji czynnych:

• leki przeciwgrzybicze - ketokonazol 2%, cyklopiroks 1,5%, piroktonolamina, które ograniczają liczbę drożdżaków,
• pirytionian cynku i siarczek selenu - działają przeciwgrzybiczo i spowalniają złuszczanie,
• preparaty keratolityczne, czyli złuszczające - kwas salicylowy, mocznik rozpuszczają grube, twarde łuski i nagromadzone strupki,
• produkty kosmetyczne z dziegciem - hamują nadmierne dzielenie komórek naskórka, czyli ich namnażanie,
• miejscowe glikokortykosteroidy - krótko, w zaostrzeniach, aby szybko opanować zaczerwienienie i świąd,
• inhibitory kalcyneuryny - takrolimus lub pimekrolimus, stosowane poza wskazaniami rejestracyjnymi w ŁZS twarzy i opornych zmianach.

Szampon przeciwgrzybiczy zwykle stosuje się dwa razy w tygodniu przez 2-4 tygodnie, pozostawiając go na skórze głowy przez 3–5 minut. Potem używa się go profilaktycznie raz w tygodniu lub co dwa tygodnie.

Łupież łojotokowy a leczenie doustne

Leczenie doustne zarezerwowane jest dla ciężkich, rozległych lub opornych postaci. Lekarz może zalecić itrakonazol lub flukonazol, a także terbinafinę, choć stosuje się je w tym wskazaniu poza oficjalnymi rekomendacjami. W najcięższych przypadkach rozważa się małe dawki izotretynoiny, która zmniejsza produkcję łoju. Takie leki wymagają kontroli lekarskiej i badań, więc nie należy ich stosować samodzielnie.

Domowe sposoby na łupież

Domowa pielęgnacja wspiera leczenie łojotoku, ale go nie zastępuje. Dobrze sprawdza się mycie głowy łagodnym szamponem co 2-3 dni, naprzemiennie z szamponem leczniczym, oraz dokładne spłukiwanie. Odżywkę nakłada się wyłącznie na długość włosów, z pominięciem skóry głowy. Pomocne bywają wcierki z kwasem salicylowym, piroktonolaminą, niacynamidem czy pantenolem, a także peelingi enzymatyczne, które delikatnie usuwają łuski. Unikaj olejowania skóry głowy, bo olej stanowi pożywkę dla drożdżaków, oraz nie zdrapuj strupków paznokciami. Olejek z drzewa herbacianego może uczulać, więc stosuj go ostrożnie i w niskim stężeniu.

Do jakiego lekarza z łupieżem łojotkowym?

Najlepszym wyborem jest dermatolog, a przy problemach z włosami - dermatolog z wiedzą z zakresu trychologii. W Warszawie przyjmują zarówno lekarze w przychodniach publicznych, jak i specjaliści w prywatnych gabinetach dermatologicznych i trychologicznych, jak w naszym Centrum Dermatologicznym FEBUMED. Wizytę warto zaplanować, jeśli domowa pielęgnacja nie pomaga po 4 tygodniach, zmiany obejmują twarz lub ciało, pojawia się ból, sączenie albo włosy wypadają ewidentnie szybciej niż zwykle.

Jak diagnozuje się łupież?

Rozpoznanie opiera się na wywiadzie i badaniu skóry. Podstawą jest trichoskopia, czyli badanie skóry głowy i włosów dermatoskopem. W łupieżu łojotokowym widać żółtawe łuski, rozszerzone i nieregularne naczynia włosowate oraz tłuste ujścia mieszków. Obraz pozwala odróżnić łupież od łuszczycy, atopowego zapalenia skóry, grzybicy i liszaja płaskiego mieszkowego. W niejasnych przypadkach lekarz zleca posiew mykologiczny, testy płatkowe lub biopsję skóry.

Po rozpoznaniu lekarz dobiera schemat leczenia do nasilenia zmian i ustala termin kontroli, zwykle po 4-6 tygodniach. Przy nawrotach pomaga podtrzymująca pielęgnacja szamponem leczniczym oraz ograniczenie czynników, które nasilają łój i stan zapalny skóry.

Czy łupież łojotokowy jest zaraźliwy?

Łupież łojotokowy nie jest chorobą, którą możesz się zarazić. Drożdżaki Malassezia występują naturalnie na skórze każdego człowieka, a choroba rozwija się dopiero u osób z odpowiednią predyspozycją. Wspólne korzystanie z grzebienia czy ręcznika nie powoduje zachorowania, choć z higienicznych względów lepiej tego nie robić.

Czy łupież łojotokowy umożliwia zwolnienie lekarskie np. z zajęć sportowych czy z pracy?

Na ogół nie. Łupież łojotokowy nie jest przeciwwskazaniem do pracy ani do zajęć wychowania fizycznego. Zwolnienie lekarskie może wystawić lekarz wyłącznie w wyjątkowych sytuacjach np. przy bardzo rozległych, bolesnych, otwartych i sączących się zmianach powstałych w wyniku wydrapywania, kiedy pacjent nie jest w stanie fizycznie pracować. O jego zasadności zawsze decyduje lekarz po zbadaniu.